العروة الوثقی (کتاب)

از ویکی‌وحدت
العروة الوثقی (کتاب)
العروة الوثقی (کتاب).jpg
نامالعروة الوثقی
پدیدآورانسید محمد کاظم طباطبائی یزدی
زبان اصلیعربی

العُروة الوُثقی فیما تعمّ به البَلوی مشهور به اَلعُروَةُ الوُثْقیٰ کتابی فقهی به زبان عربی، نوشتۀ سید محمد کاظم طباطبائی یزدی (۱۲۴۷-۱۳۳۷ق)، فقیه شیعه که در صد سال اخیر، مبنای فقها و مراجع تقلید شیعه برای بیان فتواهایشان بوده و فقیهان شیعه، نظرات فقهی خود را در حاشیه این کتاب بیان کرده‌اند. این کتاب به عروه و عروة الوثقی نیز شهرت دارد. العروة الوثقی، مهم‌ترین کتاب فقهی سید یزدی به‌شمار می‌آید و اهمیت آن در حوزه‌های علمیه تا حدی است که نویسنده کتاب، «صاحب عروه» خوانده می‌شود. عروة الوثقی، فتواهای سید محمدکاظم یزدی در بیشتر بخش‌های فقه را دربرگرفته و ۳۲۶۰ مسأله فقهی دارد. مستمسک العروة الوثقی، اولین شرح استدلالی بر عروه، نوشته آیت‌الله سید محسن حکیم است.

معرفی نویسنده

سید محمدکاظم طباطبائی یزدی، معروف به صاحب عروه از فقهای نامدار شیعیان در ۲ قرن گذشته‌ است. از مواردی که بیشتر مایه شهرت وی شده‌ است یکی تسلطش بر مسائل فقهی و تألیف کتاب «عروة الوثقی» است که بسیار مورد توجه فقها تا عصر حاضر قرار گرفت و دیگری زعامت و رهبری شیعیان در دورۀ مشروطه در ایران است. ایشان که می‌دید که دستی پنهان در کار است و مشروطیت را از مشروعیت و اسلامی بودن جدا می‌کند، نسبت به جریان مشروطه در ابتدا ابراز نظر نمی‌کرد. سرانجام وی، به علت فشار عوامل برای گرفتن رأی موافق از او برای همراهی با مشروطه (مشروطه بدون مشروعه خواهی)، در آخر مخالفت خویش را با مشروطه اظهار کرد و به عنوان شخصیت طراز اول مشروطه مشروعه در نجف و در میان شیعیان نامدار شد.

معرفی کتاب

بيش از صد سال است که سيد محمدکاظم يزدی در حوزه‌های علمیه و ديگر مراکز علمی و مؤسسات پژوهشی جهان اسلام، با عنوان «صاحب عروه» شهرت دارد. از زمان چاپ اول آن به دست شيخ محمدحسين کاشف الغطاء در بغداد به سال ۱۳۲۸ به انجام رسيد، مورد توجه و اقبال دانشمندان هم‌عصر و بعد از درگذشت وی بوده است و خواهد بود. این کتاب در زمان حیات سید کاظم یزدی، به‌عنوان رسالۀ عملیه و کتابی فتوایى بوده و بعد از او، مورد توجه فضلا و بزرگان شیعه و یکی از کتاب‌های مطرح در حوزه‌های علمیه و گاهی به‌عنوان «درس خارج» مورد استناد بوده است.

«عروة الوثقى» که نشان از تسلط بالای نویسنده بر مسائل فقهی و دقت و ذکاوت او دارد، جامع بسیارى از فروع فقهى با عبارات شیوا می‌باشد. برخی نویسنده کتاب را آغازگر دورۀ جدیدی در فقه شیعه دانسته‌اند.

مهمترین ویژگی کتاب «العروة الوثقی» عبارت است از کثرت فروع، به ویژه در مسائل مستحدثه و ترتیب و شماره‌گذاری در این فروع؛ که ظاهرا اولین اثر فقهی است که مواد فروع آن با شماره‌گذاری از یکدیگر جدا شده‌اند.

این کتاب از همان ابتدا به سبب ویژگی‌هاى منحصر به فردى که دارد، محور تحقیق و تدریس فقهاى بزرگ شیعه گردیده است و بسیارى از مجتهدین بزرگ بر آن تعلیقه و یا شرح نوشته اند. شیخ عباس قمی در مقدمه کتاب «غایة القصوی» چنین می‌گوید: «مدت‌ها بود در خاطرم خطور می‌کرد که چقدر شایسته و لازم است که برای مکلفین یک رساله جامع فراهم شود که مشتمل باشد بر کثر فروع و مهمات مسائل و ایشان را در مقام حاجت، از جمع آوردن اسفار و رسائل، بی نیاز کند و اگرچه رساله‌های عملیه بسیار بود، لیکن در بین آنها ندیدم رساله‌ای را که از هر جهت جامع و برای کافه مقلدین نافع باشد، مگر در این اواخر که به رساله شریفه «عروةالوثقی فیما تعم به البلوی» برخوردم... من دیدم، الحق همان کتابی است که همیشه دیدار آن را متمنی و طالب و زیارت مثل آن را شایق و راغب بود، چه آن رساله‌ای است، سهل التناول و مرغوب، در نهایت جودت تألیف و حسن اسلوب، جامع جمیع رسائل و حاوی کافه مسائل و کافل انواع فروع فقهیه، بل ناسخ رساله‌های عملیه».

همچنین در مقدمه کتاب «مستمسک العروة الوثقی» تألیف آیت‌الله سید محسن حکیم که اولین شرح بر العروة الوثقی است، این گونه آمده است: «کتاب پرارزش عروة الوثقی از حیث دقت و تحقیق، به گونه‌ای است که در حوزه‌ها محور درسی بسیاری از فقها قرار می‌گیرد، با این که قبل از آن، محور درس‌های فقهی علما، کتاب «شرائع الاسلام» محقق حلی و بعد از آن، کتاب «تبصرة المتعلمین» نوشته علامه حلی بود، اما بعد از ظهور کتاب «عروة الوثقی» تألیف آیت‌الله یزدی، این کتاب ارزشمند محور درسی حوزه‌های علمیه گردید و شروح و تعلیقات زیادی بر آن نگاشته شده است. همچنین مطالب و نظریات آن، مورد عنایت مدرسان و محصلان بوده و محل نقد و بررسی آنان قرار گرفته است».

یادداشت

شيخ آقا بزرگ تهرانی در الذريعه می‌نويسد: العروة الوثقی فيما تعمّ به البلوی، رسالة فتوائية، خرج منه أکثر أبواب الفقه و مسائل الطهارة و الصلاة و الصوم و الزکاة و الخمس و الحج و النکاح، يشتمل علی ثلاثة آلاف و مأتين و ستين مسألة (: ۳۲۶۰ مسأله) للسيد محمد کاظم... اليزدي. ويأتي ترجمته الموسوم بغاية القصوی، طبع مکرراً وترجمته أيضاً.

جستارهای وابسته

منابع