آبراهه‌های جهان اسلام (مقاله)

از ویکی‌وحدت
نسخهٔ تاریخ ‏۱۹ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۶:۲۸ توسط Heydari (بحث | مشارکت‌ها) (جایگزینی متن - 'رده:مقالات' به 'رده:مقاله‌ها')

آبراهه‌های جهان اسلام مانند دیگر آبراهه‌های بین‌المللی نقش پل‌های ارتباطی را در جهان بازی می‌کنند. این آبراهه‌ها اگر طبیعی باشند به آنها تنگه یا بوغاز گفته می‌شود و اگر توسط بشر احداث شده باشند به آنها کانال گفته می‌شود.

تنگه‏‌ها و آبراه‏های بین‌المللی چه طبیعی باشند یا ساختگی از مهمترین نقاط استراتژیک به حساب می‌‏آیند، چون نقش مهمی در کوتاه کردن راه‏های دریایی و حمل و نقل بار و مسافر دارند، که خود تأثیر عظیمی در تجارت و اقتصاد جهانی دارد.

در جهان بیش از یکصد آبراهه و تنگه میان اقیانوسی وجود دارد که عرض آنها کمتر از 40 کیلومتر (25 مایل) است. اهمیت تنگه‏‌ها و آبراه‏‌ها معمولاً بر اساس تعداد کشتی‏هایی که روزانه از آن عبور می‏‌کنند و حجم و نوع کالاها، راه‏های بدل، میزان استفاده نظامی و آسیب پذیری جغرافیایی (طول، عرض، عمق) سنجیده می‌‏شود.

در جهان اسلام در مجموع هشت تنگه و کانال وجود دارد که به ترتیب اهمیت عبارتند از:

تنگه جبل الطارق

این تنگه بین کشورهای اسپانیا و مراکش قرار دارد و حدود 10 مایل دریایی(حدود 5/15 کیلومتر) پهنا و 35 مایل دریایی(حدود 65 کیلومتر) طول و 80 تا600 متر عمق دارد و یکی از پر رفت و آمدترین آبراه‏های میان اقیانوسی جهان است که دریای مدیترانه را به اقیانوس اطلس متصل می‌کند و روزانه حدود 150 کشتی از آن عبور می‌کند. بارهایی که اهمیت استراتژیک دارند و از این تنگه عبور می‏‌کنند عبارتند از: ذغال سنگ از آفریقای جنوبی به فلسطین اشغالی، نفت به طرف اروپای غربی و آمریکا، روزانه تعداد قابل ملاحظه‌‏ای مسافر از این تنگه عبور می‏‌کنند.

تنگه بسفر

با عرض 33/0 مایل(حدود 600متر) و طول 17 مایل دریایی(حدود 31 کیلومتر) و عمق 49 متر در خاک ترکیه قرار دارد و دریای مرمره را به دریای سیاه متصل می‌کند. روزانه حدود 50 کشتی از آن عبور می‏‌کنند.

تنگه داردانل

با پهنای 75/0 مایل(389/1 کیلومتر) و طول 63 مایل دریایی(حدود 5/116 کیلومتر) و عمق 46 تا 91 متر، دو دریای مرمره و اژه را به هم متصل می‌کند و روزانه حدود 60 کشتی از آن می‏‌گذرد.

تنگه باب المندب

این تنگه به پهنای 5/10(حدود 19 کیلومتر) و طول 35 مایل دریایی(حدود 65 کیلومتر) و عمق 12 تا 183 متر در ساحل یمن، اتیوپی و جیبوتی قرار دارد و خلیج عدن را به دریای سرخ متصل می‌کند. روزانه حدود 55 کشتی از آن گذر کرده و حدود 70 درصد واردات نفتی اروپای غربی از این تنگه عبور می‌کند.

تنگه هرمز

این تنگه با عرض 21(حدود 39 کیلومتر) و طول 100 مایل دریایی (حدود 185 کیلومتر) و عمق 76 تا 213 متر بین دریای عمان و خلیج فارس و در سواحل کشور ایران و عمان قرار دارد. روزانه حدود 80 کشتی از آن عبور می‌کند. تنگ‏ترین و باریک‏ترین نقطه این تنگه از عریض‏ترین نقطه کانال مانش نیز بیشتر است. بخش عمده‏ای از نفت خلیج فارس از طریق این تنگه عبور می‌کند و واردات کشورهای بحرین، کویت و عراق تنها از طریق این تنگه است.

کانال سوئز

این کانال با عرض 584 پا (حدود 178 متر) و طول 101 مایلی دریایی(حدود 187 کیلومتر) و عمق حدود 16 متر در خاک مصر قرار دارد و دریای سرخ را به دریای مدیترانه متصل می‌کند و روزانه حدود 60 کشتی از آن می‏گذرد. بخش قابل ملاحظه‏ای از نفت جهان از طریق این کانال عبور می‌کند.

تنگه تیران

این تنگه با عرض 3 مایل(5/5 کیلومتر) و طول 7 مایل دریایی(حدود 13 کیلومتر) و عمق 73 تا 183 متر بین کشورهای مصر و عربستان سعودی قرار دارد و روزانه کمتر از 10 کشتی از آن عبور می‌کند. اهمیت این تنگه از این جهت است که راه دسترسی به بندر اردنی عقبه و بندر اسراییلی ایلات است. [۱]

تنگه مالاکا

این تنگه به طول 805 کیلومتر (حدود 435 مایل) و عرض حداقل 40 متر و حداکثر 135 متر بین شبه جزیره مالزی و جزیره اندونزیایی سوماترا واقع شده است. این تنگه از دیدگاه اقتصادی و راهبردی یکی از مهمترین آبراه‌‏های کشتی رانی دنیا محسوب شده و با آبراه‏‌هایی مانند کانال سوئز یا پاناما قابل مقایسه است. این تنگه دو اقیانوس هند و آرام را به یکدیگر متصل می‌کند، اتصال این دو اقیانوس به معنای مربوط ساختن پر جمعیت‏ترین کشورهای دنیا یعنی چین و هند و اندونزی است. از این تنگه سالانه بیش از 50 هزار کشتی عبور می‌کند که 20 تا 25 درصد مجموع تجارت دریایی جهان توسط آنها انجام می‏‌گیرد. اما نقش جدی‌‏تر تنگه مالاکا این است که هم اکنون بیش از نیمی از کل تجارت جهانی نفت از این تنگه می‏‌گذرد.[۲]

پانویس

  1. برای اطلاع بیشتر رجوع کنید به: درایسدل، آلا سدیر و جرالداچ. بلیک، جغرافیای سیاسی خاور میانه و شمال آفریقا، ترجمه دره میر حیدر (مهاجرانی)، چاپ اول، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه، 1360، صفحه 173 تا 188. خوانندگان محترم به این نکته توجه دارند که در شرایط فعلی آمارهای مربوط به تعداد کشتی‏هایی که از تنگه‏ها عبور می‏کنند با آنچه در کتاب آمده تفاوت خواهد داشت.
  2. www.IranEconomics.net