سید جعفر شهیدی

از ویکی‌وحدت، دانشنامۀ مجازی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سید جعفر شهیدی
نام سید جعفر شهیدی
القاب دکتر • علامه • آیت‌الله
زادگاه بروجرد • لرستان
تحصیلات دکترای رشته ادبیات فارسی • تاریخ
تحصیلات حوزوی مجتهد شیعه
پیشه رئیس مؤسسه لغت‌نامه دهخدا • مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی •استاد دانشگاه تهران
بنیانگذار مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی
آثار ترجمه نهج البلاغه • تاریخ تحلیلی اسلام • همکاری در تدوین فرهنگ معین و لغت‌نامه دهخدا • ۴ عنوان ترجمه، ۳ عنوان تصحیح و...
اساتید آیت‌الله بروجردی • آیت‌الله خویی • علی‌اکبر دهخدا • بدیع‌الزمان فروزانفر
دلیل شهرت از پژوهشگران برجسته زبان و ادبیات فارسی • فقه • تاریخ اسلام
درگذشت ۲۳ دی ۱۳۸۶
محل دفن شهرری•امامزاده عبدالله

سید جعفر شهیدی (۱۲۹۷–۱۳۸۶) رئیس مؤسسه لغت‌نامه دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی، استاد تمام دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، از پژوهشگران برجسته زبان و ادبیات فارسی، فقه و تاریخ اسلام و از اساتید مدرسه‌عالی و دانشگاه شهید مطهری (ره) بود. شهیدی از شاگردان برجسته علی‌اکبر دهخدا و بدیع‌الزمان فروزانفر در دانشگاه تهران بود و در سال ۱۳۴۰ دکترای خود را در رشته ادبیات فارسی و تاریخ دریافت کرد. او همچنین در حوزه علمیه قم و حوزه علمیه نجف زیر نظر سید حسین طباطبائی بروجردی، سید ابوالقاسم خویی تحصیل کرد و درجه اجتهاد داشت. او به‌جز همکاری در تدوین فرهنگ معین و لغت‌نامه دهخدا، ۴ عنوان ترجمه، ۳ عنوان تصحیح و تعداد زیادی تألیف دارد که شماری از کتاب‌های وی به زبان‌های خارجی ترجمه‌شده‌اند و جایزه دریافت کردند.

زندگی‌نامه

سید جعفر شهیدی (۱۲۹۷ در بروجرد – ۲۳ دی ۱۳۸۶ در تهران) رئیس موسسه لغت‌نامه دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی،استاد تمام دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران و از پژوهشگران برجسته زبان و ادبیات فارسی، فقه و تاریخ اسلام بود.

شهیدی از شاگردان برجستهٔ علی‌اکبر دهخدا و بدیع‌الزمان فروزانفر در دانشگاه تهران بود و در سال ۱۳۴۰ دکترای خود را در رشته ادبیات فارسی و تاریخ دریافت کرد. او همچنین در حوزه علمیه قم و حوزه علمیه نجف زیر نظر سید حسین طباطبائی بروجردی، سید ابوالقاسم خویی تحصیل کرد و درجه اجتهاد داشت.

او به جز همکاری در تدوین فرهنگ معین و لغت‌نامه دهخدا، ۴ عنوان ترجمه، ۳ عنوان تصحیح و تعداد زیادی تالیف دارد که شماری از کتاب‌های وی به زبان‌های بیگانه ترجمه شدند و جایزه دریافت کردند.

سیدجعفر شهیدی فرزند سیدمحمد سجادی که از دانشمندان و مفاخر بزرگ ادبی ایران به‌شمار می‌رفت، در سال ۱۲۹۷ هجری خورشیدی در یکی از محلات قدیمی شهر بروجرد به دنیا آمد. وی دوران تحصیل ابتدایی و اندکی از متوسطه را در این شهر و سپس ادامه آن را در تهران به انجام رساند. شهیدی ابتدا به نام سجادی معروف بود که بعدها تغییر شهرت داده و با نام شهیدی در مراکز علمی و دانشگاهی شهرت پیدا کرد.

در سال ۱۳۲۰ برای تحصیل علوم دینی و فقه و اصول راهی نجف شد و تحصیلات حوزوی‌اش را در شهر نجف که شهر علم نام داشت، تا حد رسیدن به درجه اجتهاد که درجهٔ بسیار بالایی در حوزهٔ علمیه محسوب می‌شود، بالا برد. وی پس از آن چند سالی را در عوالم طلبگی در قم سپری و از محضر آیت‌الله بروجردی و بسیاری از مراجع و بزرگان دینی استفاده کرد، اما بعد از هشت سال، بیماری او را به ایران بازگرداند. هر هفته باید خود را به پزشک نشان می‌داد و در نتیجه از رفتن به حوزه باز می‌ماند.

برای گذران زندگی و به‌منظور ترجمهٔ متون عربی، نزد دکتر سنجابی (وزیر فرهنگ وقت) می‌رفت اما به او اشتغال به تدریس پیشنهاد شد. سپس در دبیرستان ابومسلم مشغول به تدریس شد و با توجه به اهمیت مدرک تحصیلی در میزان حقوق، بدون شرکت در کلاس‌ها، لیسانس الهیات را با بهترین نمره‌ها می‌گیرد.

برخورد با محمد معین، باب آشنایی وی را به حضور علی‌اکبر دهخدا فراهم کرد و بعد از تشکیل موسسه لغت‌نامه دهخدا، معاونت سازمان رابه‌عهده گرفت. سپس علامه دهخدا از سیدجعفر شهیدی دعوت به همکاری کرد و در نامه‌ای به دکتر آذر (وزیر فرهنگ وقت) نوشت: «او اگر نه در نوع خود بی‌نظیر، ولی کم‌نظیر است.» دهخدا در این نامه می‌خواهد که به جای ۲۲ ساعت، به او شش ساعت تدریس اختصاص دهند تا بقیهٔ وقتش را در لغت‌نامهٔ دهخدا بگذراند. مدتی این‌گونه می‌گذرد، تا سال ۱۳۴۰ که با مدرک دکتری به دانشگاه منتقل می‌شود.

تدریس در دانشگاه تا حدود سال ۱۳۴۵ ادامه پیدا می‌کند، اما بعد با ناامنی دانشگاه، دانشجویان خود را به لغت‌نامه می‌برد. پس از سال‌ها نیز، تا پایان عمر وی هنوز دانشجویانش چهارشنبه‌ها به دفتر وی در موسسه لغت‌نامه دهخدا می‌رفتند و با شهیدی جلساتی را داشتند. بعد از مرگ محمد معین، شهیدی مسؤولیت ادارۀ سازمان لغت‌نامۀ دهخدا را بر عهده گرفت. او در زمینه‌های ادبیات عرب و فارسی استادی بنام بود و درک محضر و همنشینی با استادانی نظیر بدیع‌الزمان فروزانفر، دهخدا، جلال‌الدین همائی و محمد معین اعتبار علمی و معنوی او را دو چندان کرد.

شهیدی اولین کتابش را در نجف در رد احمد کسروی نوشت، هرچند بر خوب بودن کارهای تاریخی او (تاریخ آذربایجان، تاریخچهٔ چپق و قلیان، مشعشیان و…) تأکید داشت. دیگر کتابش، سه جلد «جنایات تاریخ» توسط ساواک توقیف شد، اما بعدها بعضی مطالب انتقادی رااز چاپ بعدی حذف کرد. ایشان داماد استاد سید غلامرضا سعیدی از نویسندگان معاصر بیرجندی بود. در سال ۱۳۶۹ برای ترجمه نهج‌البلاغه، مجموعه سخنان امام اول شیعیان و در سال ۱۳۸۵ هجری خورشیدی برای نگارش کتاب تاریخ تحلیلی اسلام برندهٔ جایزه کتاب سال ایرانشد. وی در ساعت ۱۱ صبح یکشنبه ۲۳ دی ۱۳۸۶ از دنیا رفت.

دکتر شهیدی در سال ۱۳۷۴ منزل مسکونی‌اش را به شهرداری نارمک واگذار کرد و این خانه در همان سال به کتابخانه عمومی دکتر شهیدی تبدیل شد. پس از مرگ وی اتاقی در این کتابخانه به موزه نگهداری برخی آثار از آثار او اختصاص داده شد. پیکر وی صبح روز چهارشنبه بیست و شش دی ۱۳۸۶ از برابر بنیاد لغتنامه دهخدا به سمت دانشگاه تهران تشییع و در امامزاده عبدالله (شهرری) دفن شد.

تالیفات

  1. مهدویت در اسلام،۱۳۲۴
  2. جنایات تاریخ،جلد اول و دوم، تهران،شهریور ۱۳۲۷
  3. جنایات تاریخ،جلد سوم،دفتر نامه فروغ علم؛ تهران ۱۳۲۹
  4. چراغ روشن در دنیای تاریک (یا زندگانی امام سجاد) تهران، کتاب فروشی و چاپخانه محمد حسن علمی ۱۳۳۵
  5. در راه خانه خدا، دانش نو، تهران ۱۳۵۶
  6. پس از پنجاه سال، پژوهشی تازه پیرامون قیام امام حسین ‌علیه‌السلام چاپ اول، امیر کبیر ۱۳۵۸ چاپ شانزدهم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی ۱۳۷۲
  7. شرح لغت نامه و مشکلات دیوان انوری، چاپ اول انجمن آثار ملی ۱۳۵۸، چاپ دوم انتشارات علمی و فرهنگی ۱۳۶۴
  8. تاریخ تحلیلی اسلام، تاریخ تحلیلی اسلام تا پایان امویان، تهران، مرکز نشر دانشگاهی ۱۳۶۲
  9. زندگانی حضرت فاطمه (ع)، چاپ اول تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی ۱۳۶۰،چاپ هجدهم ف دفتر نشر فرهنگ اسلامی ۱۳۷۳
  10. آشنایی با زندگانی امام صادق (ع) جامعه الامام الصادق، تهران ۱۳۶۲
  11. زندگانی علی بن الحسین (ع)، تهران،دفتر نشر فرهنگ اسلامی ۱۳۶۵، چاپ پنجم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی ۱۳۷۲
  12. ستایش و سوگواری امام هشتم در شعر فارسی،۱۳۶۵
  13. عرشیان،،نشر مشعر، قم، ۱۳۷۱ شرح مثنوی شریف، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۳، جلد چهارم (دنباله کار ۳ ۱۴-جلد مرحوم فروزانفر) و جزء ۵ و ۶ (دفتر دوم)، شرح مثنوی دفتر سوم
  14. از دیروز تا امروز، مجموعه مقاله‌ها، به کوشش هرمز ریاحی و شکوفه شهیدی، تهران، انتشارات قطره ۱۳۷۳
  15. لی از زبان علی، شرح زندگانی امیر مومنان، تهران ف دفتر نشر ۱۳۷۶
  16. شرح مثنوی دفتر چهارم، پنجم، ششم، ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۰

تصحیحات

  1. تصحیح آتشکده آذراثر لطفعلی بیک آذر بیگدلی، مقدمه، فهرست و تعلیقات دکتر سید جعفر شهیدی، موسسه نشر کتاب ۱۳۳۷
  2. تصحیح دره نادره اثر میرزا مهدی خان استر آبادی، چاپ اول، انجمن آثار ملی۱۳۴، چاپ دوم انتشارات علمی و فرهنگی ۱۳۶۶
  3. براهین العجم، اثر محمد تقی سپهر، حواشی و تعلیقات سید جعفر شهیدی، دانشگاه تهران ۱۳۵۱

ترجمه‌ها

  1. ابوذر غفاری نخستین انقلابی اسلام، بی نا، ۱۳۲۰، چاپ سوم نشر سایه ۱۳۷۰
  2. شیر زن کربلا اثر بنت الشاطی، بروجرد ۱۳۳۲
  3. انقلاب بزرگ اثر دکتر طه حسین، تهران، موسسه مطبوعات علی اکبر علمی ۱۳۳۶
  4. ترجمه نهج البلاغه،تهران چاپ اول، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی ۱۳۶۸، چاپ ششم ۱۳۷۳

مجموعه‌ها

  1. محمد خاتم پیامبران،مقاله از ولادت تا بعثت، ج اول از بعثت تا هجرت، ج دوم، حسینیه ارشاد ۱۳۴۷
  2. علامه امینی، با همکاری محمد رضا حکیمی ۱۳۵۱ محیط ادب، مجموعه سی گفتار به پاس پنجاه سال تحقیقات و مطالعات سید محمد محیط طباطبایی، با همکاری حبیب یغمایی، محمد ابراهیمی باستانی پاریزی و ایرج افشار، تهران، مجله یغما ۱۳۵۷

سمت‌های علمی و اجرایی

  1. معاون موسسه لغت نامه دهخدا۱۳۴۲
  2. رییس موسسه لغت نامه دهخدا
  3. رییس مرکز بین المللی آموزش زبان فارسی ۱۳۶۸
  4. همکاری با دکتر محمد معین در تهیه فرهنگ فارسی معین ۱۳۴۶

سخنرانی‌ها

  1. شرکت و سخنرانی در کنفرانس شیعه در دانشگاه تمپل، فیلادلفیا، ۱۳۶۸
  2. ایراد سخنرانی در دانشگاه بغداد و دانشگاه موصل ۱۳۵۷
  3. سفر به الجزایر (ایراد سخنرانی) ۱۳۵۱
  4. سفر به مصر و شرکت در کنفرانس اسلامی قاهره با ایراد سخنرانی ۱۳۴۹ سفر به اردن به دعوت دانشگاه عمان (ایراد سخنرانی)

آثار ترجمه

  1. کتاب پس از پنجاه سال (قیام حسین) به زبان عربی، انگلیسی،ترکی استانبولی، ترکی آذربایجانی، ژاپنی، اردو
  2. کتاب زندگانی حضرت فاطمه به زبان ترکی استانبولی، عربی
  3. تاریخ تحلیلی اسلام به زبان عربی، یونانی

کسب افتخارات

  1. دریافت استادی افتخاری از دانشگاه پکن
  2. ریاست افتخاری انمن بین المللی استادان زبان وادبیات فارسی
  3. استاد ممتاز از دانشگاه تهران
  4. دریافت نشان درجه یک علمی از ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۱۳۷۴

کتاب‌هایی که به دریافت جایزه نایل شده‌اند و به عنوان کتاب سال شناخته شده‌اند:

  1. دره نادره سال ۱۳۴۱
  2. زندگانی فاطمه زهرا ۱۳۶۲
  3. نهج البلاغه، بهمن سال ۱۳۶۹
  4. شرح مثنوی (جشنواره خوارزمی) ۱۳۸۰

منبع

برگرفته از سایت زندگی‌نامه علامه سید جعفر شهیدی (۱۲۹۷- ۱۳۸۶ش) - علماوعرفا