حضرت فاطمه زهرا

از ویکی‌وحدت، دانشنامۀ مجازی
(تغییرمسیر از زهرا(س))
پرش به ناوبری پرش به جستجو
حضرت فاطمه زهرا
نام حضرت فاطمه زهرا(س)
کنیه ام ابیها• ام الائمه• ام الحسن• ام الحسین• ام المحسن
القاب زهرا • بتول • صدیقه • طاهره • راضیه • مرضیه • مبارکه • بتول • سیده نساء العالمین • کوثر
ولادت بیستم جمادی الاخر • پنج سال پس از بعثت
پدر حضرت محمد صلی الله علیه و آله
مادر ام المؤمنین خدیجه کبری (سلام الله علیها)
مقام ام الائمه
طول عمر اختلافی: نظر رایج شیعه: ۱۸ - ۱۹ سال
زادگاه مکه
تاریخ شهادت ۳ جمادی الثانی سال ۱۱ هجری
علت شهادت وارد شدن ضربه به پهلوی حضرت در حمله به خانه ایشان
قاتل توسط مهاجمان به خانه ایشان
مدفن مدینه• قبرستان بقیع • ناشناخته

حضرت فاطمه زهرا (ع) (۵ بعثت - ۱۱ قمری) دختر گرامی پیامبر اسلام (ص) و حضرت خدیجه، همسر امام علی[۱] (ع) و مادر امام حسن (ع) و امام حسین[۲] (ع) است. حضرت فاطمه (س) در دین اسلام جایگاه بسیاری رفیعی دارد و به ویژگی‌های متعددی ممتاز است. آن حضرت معصومه است و یازده نفر از ائمه شیعه از نسل آن حضرت هستند. سوره و آیاتی از قرآن کریم همچون سوره کوثر، سوره انسان، آیه تطهیر و آیه مودت در حق آن حضرت و همسر و فرزندانش نازل گردیده و ایشان به عنوان اهل بیت رسول خدا (ص) خوانده شده‌اند. مطابق با روایتی از پیامبر اکرم (ص)، دوستی و دشمنی با حضرت فاطمه به منزله دوستی و دشمنی با پیامبر است و در روایتی دیگر آن حضرت را سیدة نساء العالمین (بزرگ بانوی زنان جهانیان) نامیده است. در نقل منابع شیعی و برخی از منابع اهل سنت درباره نحوه شهادت ایشان بعد از پیامبر (ص) چنین آمده که: حضرت فاطمه (س) پس از رحلت پیامبر اسلام از حق خلافت همسرش که به تعیین الهی بود به شدت دفاع نمود و در جریان هجوم عمر بن خطاب[۳] به خانه‌اش (به هواداری از خلافت ابوبکر[۴])، به شهادت رسید.

القاب حضرت فاطمه زهرا (س)

از القاب او زهرا، صدیقه، طاهره، راضیه، مرضیه، مبارکه، بتول است که در بین آنها، زهرا از شهرت بیشتری برخوردار است که گاه با نام او همراه می‌آید (فاطمه زهرا) و یا به صورت ترکیب عربی فاطمةُ الزهراء می‌آید. زهرا که بیشتر از فاطمه متداول است، در لغت به معنای درخشنده، روشن است.[۵] بنا بر روایتی نام وی در آسمان‎ها منصوره است. [۶]

فاطمه(س) دارای چند کنیه است که معروفترین آنها ام ابیها، ام الائمه، ام الحسن، ام الحسین و ام المحسن می‌باشد. [۷]

معنی فاطمه

پیامبر اکرم (ص) نام ایشان را فاطمه گذشتند. کلمه فاطمه اسم فاعل است که از مصدر "ف ط م" گرفته شده ؛ فَطمَ در زبان عربی به معنی بریدن، قطع کردن و جدا شدن آمده‌است. در مورد علت این نامگذاری در حدیثی از پیامبر اکرم (ص) آمده است: إنّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ فَطمَ ابْنَتِی فاطِمَة وَ وُلدَها وَمَنْ أَحَبًّهُمْ مِنَ النّارِ فَلِذلِک سُمّیتْ فاطِمَة خداوند دخترم فاطمه و فرزندانش و هر کس که آنها را دوست داشته باشد را از آتش دوزخ جدا کرده است به این دلیل او فاطمه نامیده شده است. [۸]

در جایی دیگر دلیل گذاشتن نام فاطمه را این گونه بیان کردند که از هر گونه بدی جدا و بریده شده است. [۹]

ولادت حضرت فاطمه زهرا (س)

در منابع شیعه و اهل سنت در مورد چگونگی انعقاد نطفه فاطمه روایاتی وجود دارد، که قائل هستند رسول خدا به دستور خدا چهل شب از خدیجه کناره گرفت و پس از ۴۰ روز عبادت و روزه‌داری و سپس با رفتن به معراج و خوردن از طعام یا میوه بهشتی، نزد خدیجه آمد و نور فاطمه در وجود خدیجه قرار گرفت. [۱۰]

مکان تولد فاطمه، مکه و در خانه پیامبر (ص) بوده است. اما درباره تاریخ ولادتش در منابع شیعه و سنی، اختلاف نظر وجود دارد. اهل سنت ولادت وی را پنج سال پیش از بعثت رسول خدا (ص) و در سال تجدید بنای کعبه نوشته‌اند. [۱۱] اما کلینی در کافی می‌گوید: ولادت فاطمه پنج سال پس از بعثت روی داد. [۱۲]

یعقوبی می‌نویسد: سن فاطمه در هنگام وفات (شهادت) ۲۳ سال بود. [۱۳] بنابراین، ولادت او باید در سال بعثت رسول خدا(ص) بوده باشد. این قول مطابق نظر شیخ طوسی[۱۴] است که سن فاطمه را هنگام ازدواج با علی (پنج ماه پس از هجرت) ۱۳ سال می‌داند. [۱۵]

در تقویم شیعه روز ۲۰ جمادی‌الثانی روز ولادت زهرا(س) است. این روز را امام خمینی روز زن نامید. [۱۶] و در تقویم ایرانیان به نام روز زن (همچنین روز مادر) ثبت شده است. [۱۷]

دوران کودکی و هجرت به مدینه

فاطمه (س)، در خانه پدرش رسول خدا (ص) و تحت تعلیم و تربیت دینی وی پرورش یافت. [۱۸] دوره کودکی او -که دوره نضج گرفتن اسلام و محدودیت‌های ایجاد شده مشرکان بر مسلمانان است- دوره سراسر آزمایش و شکنجه برای مسلمانان است. [۱۹] در این دوره، محاصره اقتصادی و اجتماعی در درّه خشک و سوزان شعب ابی‌طالب اتفاق افتاد که با گرسنگی و تشنگی و رنج همراه بود. مرگ عزیزان فاطمه (س) نیز در این دوره بود: مادرش خدیجه (س) و همچنین عموی پیامبر (ص) ابوطالب به عنوان اصلی‌ترین حامی پیامبر (ص) در سال دهم عام الحزن رخ داد. در همین دوره بود که به دلیل حمایت‌های فاطمه (س) از پدرش و دلجویی‌هایش از وی، پیامبر (ص) به وی لقب ام ابیها داد که نشان از مقام و منزلت وی نزد پیامبر (ص) دارد. [۲۰]

در همین دوره هجرت مسلمانان از مکه به مدینه صورت گرفت که این هجرت بعدها مبدأ تاریخ مسلمانان گردید. [۲۱] پس از اینکه پیامبر (ص) به مدینه رفت، خانواده‌اش نیز عازم آنجا شدند. بلاذری می‌نویسد: زید بن حارثه و ابو رافع مأمور همراهی فاطمه (س) و ام‌کلثوم دختر پیامبر (ص) بودند. [۲۲] اما ابن هشام نوشته است عباس بن عبدالمطلب مأمور بردن او بود. [۲۳]

در مقابل این سندها یعقوبی که او نیز از تاریخ نویسان طبقه اول است، می‌نویسد: علی بن ابی‌طالب (ع) او را به مدینه آورد. [۲۴] روایت‏‌های شیعی نوشته یعقوبی را تایید می‌کنند. [۲۵] از جمله اینها شیخ طوسی است که در امالی آورده است پیامبر (ص) در قباء مانده بود و داخل مدینه نمی‌شد و می‌گفت داخل شهر نمی‌شوم تا اینکه پسر عمویم (یعنی علی بن ابی‌طالب (ع)) و دخترم بیایند. طبق نوشته وی علاوه بر فاطمه (س)، مادر امام علی یعنی فاطمه بنت اسد و فاطمه دختر زبیر بن عبدالمطلب (و به قولی ضباعة دختر زبیر[۲۶]) نیز با همراهی امام علی (ع) هجرت کرده‌اند. [۲۷]

در هر حال، هنگامی که زهرا و ام کلثوم با سرپرست‏ خود سوار شدند و کاروان آماده حرکت بود، حویرث بن نقیذ، از دشمنان محمد (ص) که پیوسته بدگوی او بود نزد آنان می‌‏آید و شتر آنان را آسیبی می‌زند. شتر می‌‏رمد و فاطمه و ام کلثوم بر زمین می‌‏افتند. ابن هشام و دیگر مورخان از آسیبی که فاطمه (س) از این صدمه دیده است نامی نبرده ‏اند، لکن پیداست که دختر پیغمبر از این حادثه بی‌‏رنج نمانده است. [۲۸]

خواستگاری و ازدواج حضرت فاطمه زهرا (س)

فاطمه (س) خواستگاران زیادی داشته است و بسیاری از بزرگان و یاران پیامبر (ص) از جمله عمر، ابوبکر، عبدالرحمن بن عوف و... از فاطمه (س) خواستگاری کردند که پیامبر (ص) نپذیرفت. [۲۹] و در پاسخ آنان گفت: فاطمه خردسال است و چون علی (ع) او را از پیامبر (ص) خواستگاری کرد، پذیرفت. [۳۰] و به فاطمه فرمود: زوّجتکِ أقدم الاُمة اسلاماً، تو را به همسری اولین مسلمان درآوردم. [۳۱] همچنین گروهی از مهاجران، فاطمه (س) را از پیامبر (ص) خواستگاری کردند. [۳۲] و پیامبر (ص) فرمود: کار ازدواج دخترم فاطمه با خداست نه دیگری، اگر او بخواهد و صلاح بداند، چنان خواهد کرد و من در انتظار قضای الهی هستم (انی انتظربها القضاء). [۳۳]

ازدواج فاطمه (س) با علی (ع) در سال دوم هجری [در مدینه][۳۴] صورت گرفت. کابین دختر پیغمبر ۴۰۰ درهم یا اندکی بیشتر و یا کمتر بود که امام علی (ع)، یکی از وسایلش را فروخت و این پول را به دست آورد. بهای آنرا نزد پیغمبر آوردند. رسول خدا بی‌آنکه آن را بشمارد، اندکی از پول را به بلال داد و گفت: ‏با این پول برای دخترم بوی خوش بخر! سپس مانده را به ابوبکر داد و گفت:‏ با این پول آنچه را دخترم بدان نیازمند است آماده ساز. عمار یاسر و چند تن از یاران خود را با ابوبکر همراه کرد تا با صلاحدید او جهاز زهرا را آماده سازند. شیخ طوسی فهرست این وسایل را در کتاب امالی خود ذکر کرده است. [۳۵]

آیات نازل شده در شأن حضرت فاطمه زهرا (س)

آیه مباهله

واقعه مباهله واقعه ای مربوط به سال نهم یا دهم هجری است. وقتى مسیحیان نجران از روى لجاجت و عناد سخن پیامبر را درباره یگانگى آفریدگار و شخصیت حضرت عیسی علیه‌السلام نپذیرفتند، آیه نازل شد که: «فَمَنْ حَاجَّک فِیهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَک مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَکمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَکمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَکمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْکاذِبِینَ». [۳۶] پس هر کس با تو درباره عیسی در مقام مجادله برآید بعد از آنکه به احوال او آگاهی یافتی، بگو: بیایید ما و شما فرزندان و زنان و کسانی را که به منزله خودمان هستند بخوانیم، سپس به مباهله برخیزیم (در حق یکدیگر نفرین کنیم) تا دروغگویان (و کافران) را به لعن و عذاب خدا گرفتار سازیم.

پیامبر (ص) در موعد مقرر به همراه خویش امام حسن و امام حسین (ع)، حضرت فاطمه (س) و دامادش حضرت علی (ع) را آورد. [۳۷]

علامه طباطبائی در مورد آیه مباهله می‌گوید: رسول خدا در مقام امتثال این فرمان از «انفسنا» به غیر از علی و از «نسائنا» بجز فاطمه (س) و از «ابنائنا» بجز حسنین (ع) را نیاورد. معلوم می‌شود برای کلمه اول به جز علی (ع) و برای کلمه دوم به جز فاطمه (ع) و از سوم بجز حسنین (ع) مصداق نیافت و کانه منظور از «ابناء» و «نساء» و «انفس» همان اهل بیت رسول خدا بوده، همچنان ‌که در بعضی روایات به این معنا تصریح شده، بعد از آن که رسول خدا نام‌بردگان را با خود آورد عرضه داشت: «بارالها اینان‌اند اهل بیت من»، چون این عبارت می‌فهماند پروردگارا من به‌جز اینان کسی را نیافتم تا برای مباهله دعوت کنم.[۳۸]

این مطلب را نقلی از روایت مباهله که زمخشری از علمای اهل سنت در تفسیر کشاف از عایشه[۳۹] نقل می‌کند تایید می‌نماید: حضرت رسول(ص) در روز مباهله بیرون آمد و عبایی از موی سیاه پوشیده بود چون امام حسن (ع) رسید، او را در ذیل عبای خود جای داد، سپس امام حسین (ع) رسید، او را نیز در ذیل عبای خود جای داد، و پس از آن، فاطمه و سپس علی؛ آنگاه گفت: «...إِنَّمَا یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَیطَهِّرَکمْ تَطْهِیرًا...» [۴۰] (ترجمه: جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند.)[۴۱]

آیه تطهیر

منظور از آیه تطهیر بخش دوم آیه ۳۳ سوره احزاب/۳۳ است که می‌فرماید: «...انَّمَا یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهِّرَکمْ تَطْهِیرًا»

این آیه بیان می‌کند که اراده خداوند بر این امر تعلق گرفته است که اهل بیت پیامبر (ص) از هر رجس و پلیدی پاک باشند. تعبیر «یُطهِّرکم» در پى «لِیُذهِبَ عَنکم الرِّجسَ» تأکیدى بر طهارت و پاکیزگى به دنبال دور شدن پلیدى‌ها است و «تَطهِیرًا» که مفعول مطلق است نیز تأکیدى دیگر براى طهارت به شمار مى‌رود. «الرِجسَ» که با الف و لام جنس است، هر گونه پلیدى فکرى و عملى اعم از شرک، کفر، نفاق و جهل و گناه را دربر مى‌گیرد. [۴۲] مطابق با روایاتی که در منابع شیعه [۴۳] و برخی از منابع اهل سنت [۴۴] آمده است، منظوراز اهل البیت (ع)؛ خمسه طیبه یعنی پیامبر ، على، فاطمه، حسن و حسین (ع) هستند.

آیه مودت

آیه مودت بخشی از آیه ۲۳ سوره شوری است که می‌فرماید: «قُل لَّا أَسْأَلُکُمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی...».

سعید بن جبیر از ابن عباس نقل کند وقتى که این آیه نازل شد. گفتند: یا رسول اللّه اقربا و خویشاوندان شما چه کسانى هستند که مودت و دوستى آن‌ها بر ما واجب گردیده است؟ فرمود: على و فاطمه و حسن و حسین. [۴۵]

سوره کوثر

مطابق با نقل ابن عباس، شأن نزول سوره کوثر آنست که عاص بن وائل پیامبر را نزد درب مسجد الحرام ملاقات نمود و با او گفتگو نمود. گروهى از بزرگان قریش در مسجد الحرام نشسته بودند هنگام که عاص بن وائل وارد بر افراد قریش شد در مسجد[۴۶] از او سؤال نمودند که با چه شخصى گفتگو و صحبت مى ‏نمودى عاص پاسخ داد: با ابتر سخن می‌گفتم. و این سخن را بدین علت گفت که در همان ایام فرزند پیامبر از خدیجه بنام عبداللّه وفات نموده بود و کسی که پسر نداشت را ابتر و مبتور مى‏ نامیدند (یعنی کسی که از او نسلی باقی نمی ماند). [۴۷]

این سوره کوتاهترین سوره قرآن است و متن آن چنین است: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ (۱) إِنَّا أَعْطَینَاک الْکوْثَرَ (۲) فَصَلِّ لِرَبِّک وَانْحَرْ (۳) إِنَّ شانِئَک هُوَ الْأَبْتَرُ(۴)» اى پیامبر، ما به تو خیر و برکت فراوان (فاطمه) عطا کردیم، کنون در برابر این نعمت بزرگ، براى پروردگارت نماز بخوان و قربانى کن، مسلّما دشمن تو که مى ‏گوید صاحب فرزندى نخواهى شد و بلا عقب خواهى ماند، خود او ابتر و بلا عقب است.

مفسران گویند ظاهر آنست که بمناسبت شأن نزول سوره، مراد از کوثر، کثرت نسل باشد و منظور از آن فاطمه زهرا (س) است که چهار فرزند مانند حسن و حسین (ع) و دو دختر داشت و از آنان نیز فرزندانى بسیار بوجود آمدند. [۴۸]

سوره انسان

در شأن ‌نزول مشهور سوره انسان از ابن‌عباس آمده است: حسن و حسین (ع) بیمار شدند. پیامبر (ع) به همراه جمعى اصحاب به عیادت آنان آمدند و به على (ع) پیشنهاد کردند تا براى شفاى فرزندان خود نذر کند. على (ع) و فاطمه (ع) و کنیزشان (فضه) نذر کردند که اگر آن‌ها شفا یابند سه روز روزه بگیرند. حسنین (ع) از بیمارى شفا یافتند (و آنان روزه گرفتند در حالى که) چیزى در خانه آنان نبود. على (ع) از شمعون خیبرى سه صاع جو به قرض گرفت.

فاطمه(س) یک صاع آن را آرد کرد و ۵ قرص نان پخت. هنگام افطار سائلى بر در خانه آمد و گفت: سلام بر شما اى خاندان محمد (ص) بى‌توانى مسلمان هستم، غذایى به من دهید، خداوند به شما از غذاهاى بهشتى عطا کند. آنان مسکین را بر خود مقدم داشتند و در آن شب جز آب ننوشیدند. روز دوم را همچنان روزه گرفتند و به هنگام افطار یتیمى بر در خانه آمد و غذاى خود را به وى دادند. در سومین روز نیز به هنگام افطار اسیرى بر در خانه آمد و آنان سهم غذاى خود را به او بخشیدند.

صبح هنگام امام على (ع) دست حسنین (ع) را گرفته به نزد پیامبر آورد. پیامبر (ص) آن‌ها را مشاهده کرد که از شدت گرسنگى مى‌لرزیدند. فرمود: مشاهده چنین حالى در شما براى من بسیار دشوار است، سپس برخاست و به همراهى آنان وارد خانه فاطمه (ع) شد و دخترش را دید که در محراب ایستاده در حالى که از شدت گرسنگى شکم او به پشت چسبیده و چشم‌هایش به گودى نشسته است. پیامبر (ص) ناراحت شد. در همین هنگام جبرئیل فرود آمد و گفت: اى محمد این سوره را بگیر. خداوند با چنین خاندانى به تو تهنیت مى‌گوید، آنگاه سوره هل اتى (انسان) را بر او خواند. [۴۹]

فضایل حضرت فاطمه زهرا (س)

برخی از فضایل و مناقب حضرت فاطمه (س) طبق روایات چنین است:

  1. اشتراک حضرت فاطمه علیهاالسلام با پیامبر اکرم و امیرالمؤمنین و حسنین (ع) در مقام عصمت و طهارت (بلکه طبق روایات آن حضرت عصمت[۵۰] کبرای الهی است).
  2. اشتراک حضرت صدیقه (س) با پدر و همسر و فرزندانش در مجاز بودن به ورود و توقف در مسجد پیامبر اکرم (ص) در جمیع حالاتشان.
  3. مادر ائمه اطهار (ع) است.
  4. هنگام ولادت فاطمه (س) نور او تمام خانه‌هاى مکه را فراگرفت.
  5. نام گذارى زهرا (س) از طرف خداوند متعال مى باشد.
  6. نام فاطمه بر ساق عرش و درهای بهشت درج شده است.
  7. جنگ و یا صلح با آن حضرت مانند جنگ و صلح با پیامبر و على و حسنین است.
  8. سیده ى زنان عالم است.
  9. دوستى و دشمنى با او مانند دوستى و دشمنى با پیامبر است.
  10. آن حضرت محدثه است یعنی فرشتگان با او سخن می‌گفتند.
  11. شیعیان آن حضرت به بهشت بشارت داده شده‌اند.
  12. مخالفان حضرتش به هلاکت می‌افتند.
  13. در روز قیامت همانند پدر و همسر و فرزندانش سواره محشور می‌شود.
  14. شفیعه کبرای روز قیامت است.
  15. حب فاطمه (س) همانند حب همسر و فرزندان معصومش (که اجر رسالت خاتم الانبیاء است)، بر همگان واجب است.
  16. با پدر و همسر و فرزندانش در قبة الوسیله یا درجةالوسیله ى بهشت جای دارند.
  17. با پدر و همسر و فرزندانش (ع) در قبه اى از نور که زیر عرش برپا مى شود و جز پنج تن (ع) کسى را به آن رتبه ى والا راه نیست جای دارد.
  18. در صفات و ارزش‌هاى معنوى هم کفو امام على (ع) است.
  19. بشر از آدم تا خاتم مامور به توسل به حضرت صدیقه زهرا (س) بوده است.
  20. هنگام ورود فاطمه (س) به صحنه ى محشر، از جانب حضرت حق تبارک و تعالى ندا مى شود: «اى اهل محشر نگاهتان را فروافکنید تا فاطمه عبور نماید». [۵۱]

فضایل حضرت فاطمه (س) در منابع اهل سنت

درباره فضایل و عظمت بزرگ بانوی اسلام و یگانه دختر باقی مانده از رسول خاتم (ص) حضرت صدیقه اطهر فاطمه زهرا(س) چه در منابع شیعی و چه در منابع اهل سنت به فراوانی سخن گفته شده است. به قدری فضایل آن حضرت زیاد است که جای کوچکترین تردید و یا انکاری وجود ندارد. به ذکر برخی از فضایل بی شمار آن حضرت که در منابع اهل سنت موجود است اشاره می‌کنیم.

آیه تطهیر و حدیث کسا

خداوند بزرگ و سبحان در قرآن مجید اهل بیت پیامبر(ص ) را مطهر خوانده است: انما یریدالله لیذهب عنک الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا [۵۲] « خداوند می‌خواهد که پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملا شما را پاک سازد. »

مراد از اهل بیت که در این آیه ذکر شده است چه کسانی هستند؟ پاسخ این پرسش را در روایات اهل سنت می‌جوییم . واقدی در کتاب اسباب التزیل می‌نویسد که آیه تطهیر درباره پنج نفر نازل شد. این پنج نفر عبارتند از: پیامبراسلام (ص ) ،علی (ع ) ،فاطمه (س ) حسن (ع ) وحسین (ع ) [۵۳]

ابن حجر در کتاب الاصابه فی تمییزالصحابه می‌نویسد:

ام سلمه گفت: آیه تطهیر در خانه من نازل شد. رسول خدا(ص ) فاطمه ،علی ،حسن وحسین (ع) در این خانه بودند. پیامبر(ص ) فرمود: هولاء اهل بیتی ،این عده اهل بیت من هستند.[۵۴]

حاکم حسکانی در کتاب شواهد التزیل لقواعد التفصیل می‌نویسد: وقتی که آیه وامر اهلک بالصلاه واصطبر علیها نازل شد ، پیامبر اسلام (ص ) در هر نمازی می‌آمد در جلوی درب خانه علی (ع ) و فاطمه (س ) و می‌فرمود: الصلاه رحمکم الله انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت ... [۵۵]

ابن عساکر ،در کتاب تاریخ دمشق در ترجمه امیرالمومنین علی (ع ) از ابی سعید خدری می‌نویسد: پیامبر(ص ) بعد از نزول آیه "و امر اهلک بالصلاه واصطبر علیها" به مدت هشت ماه در هنگام نماز صبح می‌آمد در جلوی درب خانه علی (ع ) و حضرت زهرا(س ) و می‌گفت: الصلاه، رحمکم الله انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت ویطهرکم تطهیرا. [۵۶]

لخمی طبرانی در المعجم الکبیر آورده است: زینب بنت ام سلمه می‌گوید که رسول خدا(ص ) در نزد ام سلمه بود که حسن ،حسین و فاطمه (ع) بر حضرت وارد شدند. حسن در یک سو و حسین در سوی دیگر پیامبر(ص ) نشستند و حضرت زهرا(س ) نیز در میان این دو قرار گرفت . سپس پیامبر(ص ) فرمود: رحمه الله وبرکاته علیکم اهل البیت انه حمید مجید . [۵۷]

حاکم نیشابوری در کتاب « مستدرک الصحیحین » ،ترمذی در کتاب « سنن » و احمد بن حنبل در کتاب « مسند » می‌نویسد: پیامبر(ص ) درب خانه حضرت زهرا(س ) می‌رفت و می‌فرمود: الصلاه یا اهل البیت . انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت ویطهرکم تطهیرا [۵۸]

شمس الدین ذهبی در کتاب سیر اعلام النبلا می‌نویسد: و صح ان النبی (ص ) جلل فاطمه وزوجها و ابنیها لکسا و قال اللهم اهل بیتی اللهم فاذهب عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا ، درست است این خبر که پیامبر(ص ) فاطمه (س ) و دو فرزندش را در کسایی جمع کرد و گفت خداوندا اینها اهل بیت من هستند و رجس و پلیدی را از این عده دور کن و اینها را پاکیزه گردان . [۵۹]

آیه مباهله

ابن سعد در کتاب طبقات الکبری در ترجمه الحسین (ع) می‌نویسد: در جریان مباهله با علمای نجران پیامبر(ص ) دست فاطمه ،حسن و حسین علیهم السلام را گرفت و گفت این‌ها فرزندان من هستند . [۶۰]

حاکم نیشابوری در کتاب مستدرک الصحیحین می‌نویسد: وقتی که آیه مباهله نازل شد پیامبر(ص ) علی ، فاطمه ، حسن و حسین (ع) را خواند و گفت: (اللهم هولاء اهلی ، بارخدایا اینها اهل من هستند) . [۶۱]

ازدواج علی (ع ) و فاطمه (س )

بنا به نوشته بزرگان اهل سنت و جماعت ، خلیفه[۶۲] اول برای خواستگاری حضرت زهرا(س ) به نزد پیامبر(ص ) رفت و پیشنهاد خویش را بیان نمود. رسول خدا(ص ) فرمود: انتظر بهاالقضا ، من در امر ازدواج فاطمه (س ) منتظر فرمان خداوند هستم ، خلیفه اول این پاسخ را پاسخ منفی تلقی نمود.

خلیفه دوم نیز به دیگر بار و به همین منظور به نزد رسول خدا(ص ) رفت و مانند خلیفه اول پاسخ منفی شنید. سپس خانواده علی (ع ) به آن حضرت پیشنهاد کردند که برای خواستگاری فاطمه (س ) به نزد رسول خدا(ص ) برود. حضرت رفت و پیشنهادش مورد موافقت قرار گرفت . [۶۳]

ابن عباس گفت: در هنگام ازدواج فاطمه (س) با علی (ع) ، پیامبر(ص) در جلوی فاطمه (س) و جبرئیل در سمت راست و مکائیل در سمت چپ و هفتاد هزار فرشته در پشت سر حضرت زهرا حرکت می‌کردند و این خیل ملایک تا طلوع فجر به تسبیح و تقدیس خداوند مشغول بودند . [۶۴]

فاطمه (س ) محبوب ترین زنان در نزد رسول خدا(ص ) است

حاکم نیشابوری در کتاب المستدرک آورده است: کان رسول الله (ص ) اذا رجع من غزاه او سفراتی المسجد فصلی فیه رکعتین ثم ثنی بفاطمه ثم یاتی ازواجه ، رسول خدا(ص ) وقتی که از جنگی و یا از سفری برمی گشت به مسجد می‌رفت و دو رکعت نماز می‌خواند ، سپس به نزد دخترش فاطمه می‌رفت و به او ثنا می‌گفت و سپس به نزد زنانش می‌رفت . [۶۵]

ابن حجر در کتاب استیعاب از عایشه همسر پیامبر روایت کرده است که از او پرسیدند که ای الناس احب الی رسول الله (ص ) چه کسی در نزد پیامبر(ص ) محبوبتر است وی در پاسخ گفت از میان زنان فاطمه (س ) و از میان مردان علی (ع ) در نزد رسول خدا محبوبترند . [۶۶]

غضب فاطمه (س ) غضب خداست

حاکم نیشابوری می‌نویسد که پیامبر به دخترش فاطمه (س ) فرمود: ان الله یغضب لغضبک و یرضی لرضاک ،خداوند با غضب تو غضبناک می‌شود و با رضایت تو خشنود می‌گردد . [۶۷]

خانه فاطمه

حاکم حسکانی حنفی در کتاب شواهدالتنزیل می‌نویسد: پیامبر(ص ) آیه فی بیوت اذن الله ان ترفع و یذکر [۶۸] را قرائت کرد و گفت این بیوت پیامبر(ص ) است . از آن حضرت پرسیده شد که آیا بیت علی (ع ) و فاطمه (س ) نیز همین بیوت است ، حضرت فرمود: بیت علی (ع ) و فاطمه (س ) از بافضیلت ترین آن است . [۶۹]

و نیز در روایتی دیگر آورده است: پیامبر(ص ) بعد از خواندن این آیه یکی از وی پرسید: یا رسول الله مراد از این بیوت در این آیه چه خانه‌هایی است؟ حضرت فرمود خانه‌های انبیاست . ابوبکر پرسید یا رسول الله ،خانه علی و فاطمه هم از این خانه‌هاست حضرت فرمود: بله از بافضیلت ترین آن است . [۷۰]

فاطمه (س ) در بهشت با رسول خداست

محب الطبری در کتاب الریاض النضره نقل می‌کند که حضرت زهرا(س ) در درجه رسول خدا(ص ) در بهشت است . [۷۱] حاکم نیشابوری می‌نویسد: علی ، فاطمه ،حسن و حسین ـ علیهم السلام ـ اولین کسانی هستند که در بهشت وارد می‌شوند . [۷۲]

عظمت حضرت زهرا(س ) در محشر

حاکم درباره عظمت حضرت زهرا(س ) نقل می‌کند که در روز قیامت منادی ندا می‌دهد که ای اهل محشر چشمانتان را ببندید که فاطمه زهرا(س ) دختر رسول خدا(ص ) وارد می‌شود . [۷۳]

فاطمه (س ) حورا است

خطیب بغدادی می‌نویسد که رسول خدا (ص ) فرمود: فاطمه حورا انسیه کلمااشتقت الی الجنه قبلتها ،فاطمه حوریه ای است در صورت انسانی ،هر گاه من مشتاق بهشت می‌شوم او را می‌بوسم . [۷۴] ابن حجر در کتابش از پیامبر(ص ) نقل می‌کند که آن حضرت فرمود: ابنتی فاطمه حوراآدمیه ،دخترم فاطمه حوریه ای است در شکل آدمیان . [۷۵]

فاطمه بهترین زنان است

خطیب بغدادی در تاریخ بغداد می‌نویسد: خیررجالکم علی بن ابی‌طالب و خیرنسائکم فاطمه بنت محمد(ص ) بهترین مردان شما علی بن ابی‌طالب و بهترین زنان شما فاطمه دختر محمد(ص ) است . [۷۶]

فاطمه (س ) پاره تن رسول خدا است

بخاری نقل می‌کند که پیامبر اسلام (ص ) فرمود: فاطمه بضعه منی فمن اغضبها اغضبنی ،فاطمه پاره تن من است پس هرکه او را غضبناک کند مرا به غضب درآورده است . [۷۷]

دوستی و دشمنی با فاطمه (س ) دوستی و دشمنی با پیامبر(ص ) است بسیاری از بزرگان اهل سنت نوشته اند که پیامبر اسلام (ص ) به علی (ع ) ، فاطمه (س ) ،حسن (ع ) و حسین (ع ) نگاه کرد و فرمود: انا حرب لمن حاربکم و سلم لمن سالمکم ،من با دشمنان شما دشمن و با دوستان شما دوستم . [۷۸]

فاطمه (س ) سیده زنان است

ابن سعد ، بخاری ، ذهبی و حاکم نیشابوری نوشته اند که عایشه همسرپیامبر می‌گوید که حضرت زهرا (س ) در هنگام رحلت پیامبر(ص ) پیش آن حضرت رفت و پیامبر(ص ) به وی چیزی گفت و فاطمه (س ) گریان شد و سپس چیزی به وی فرمود و حضرت زهرا(س ) خندان شد. عایشه می‌گوید از سر این کار از وی جویا شدم . فاطمه (س ) در این هنگام به عایشه گفت من سر رسول خدا(ص ) را فاش نمی کنم .

می گوید: بعد از رحلت رسول خدا(ص ) به دیگر بار از او پرسیدم ، فاطمه (س ) در پاسخ گفت که پیامبر(ص ) فرمود: همانا جبرئیل هر سال یک بار نازل می‌شد تا قرآن را بر من عرضه بدارد ولی امسال دوبار نازل شده است . این دلیل بر این امر است که مرگم نزدیک است . من از این سخن گریستم . حضرت فرمود چرا گریه می‌کنی اما ترضین ان تکون سید ه نسا هذه الامه ، او نسا العالمین ، آیا راضی نیستی که سیده زنان این امت یا سیده زنان جهانیان باشی. [۷۹]

ابن سعد نظیر همین روایت رااز ام سلمه نقل کرده است. [۸۰] احمدبن حنبل از ابوسعید خدری نقل می‌کند که پیامبر(ص ) فرمود: حسن و حسین سرور جوانان اهل بهشتند و فاطمه سرور زنان اهل بهشت است . [۸۱]

عبسی کوفی می‌نویسد: پیامبر (ص ) فرمود: فرشته ای از جانب پروردگار بر من نازل شد و خبر داد که فاطمه سیده زنان اهل بهشت است . و در نقلی دیگر آمده است که آن حضرت فرمود: فاطمه سیده زنان اهل جهانیان است . [۸۲]

و نیز بخاری نقل کرده است که پیامبر(ص ) فرمود: فاطمه سیده زنان اهل بهشت است . [۸۳]

حذیفه می‌گوید: پیامبر فرمود: ملکی از آسمان نازل شد و از خداوند عالم این پیام را رساند که فاطمه سیده زنان اهل بهشت است . ذهبی در ذیل مستدرک حاکم وقتی که به این روایت می‌رسد ، می‌گوید این روایت صحیح است . [۸۴]

حضرت زهرا (س) در کلام محققین اهل سنت

ابن صباغ مالکی

در افتخار فاطمه همین بس که دختر پیامبر صلی الله علیه و آله خیرالبشر است، فاطمه‌ای که ولادتش پاک، و سیده است به اتفاق همه مسلمین.

محمد بن طلحه شافعی

دقت کن در آیه مباهله و ترتیب و عبارات آن، و اشاراتی که به علو مقام فاطمه دارد، و چگونه او وسط قرار گرفته است، (چنانکه در حال رفتن بین پیامبر صلی الله علیه و آله و علی ‌علیه‌السلام بود) تا مقام و منزلت او بیشتر روشن گردد.

عباس محمود، العقاد المصری

در هر دینی یک چهره از زن کامله وجود دارد که همه او راتقدیس می‌کنند. و گویا او نشانه خداوند بین مردان و زنان است، در مسیحیت[۸۵] چهره مریم پاکدامن، و در اسلام لاجرم آن چهره کامله فاطمه بتول می‌باشد.

دکتر علی ابراهیم حسن

در زندگی فاطمه انواع عظمت‌ها را می‌بینیم که این عظمت‌ها را همچون بلقیس و... از راه داشتن قصر و ثروت و زیبائی ظاهری به دست نیاورده است. و همچون عایشه، شهرت خویش را از راه رهبری جنگجویان در جنگ جمل ورویارویی با مردان به چنگ نیاورده، بلکه از راه حکمت و بزرگی شخصی خود، عالم را از حکمت و عظمت پر نموده است، حکمتی که مرجعش کتب فلاسفه و علماء نیست. بزرگی که ریشه‌اش پادشاهی و ثروت نیست بلکه از درون جانش و کمالات نفسش ریشه می‌گیرد.

آری او شخصیتی است که هر قدر فهم بشر در شناخت حقیقتش بیشتر فرو رود، با مسائل حل نشده و رازهای ناگشوده بیشتری روبرو می‌شود، و سرانجام عاجزانه باید بگویند که اندیشه‌ها از درک فضائل زهرا عاجزند. [۸۶]

احادیث از منابع اهل سنت درباره حضرت فاطمه زهرا (س)

روایات مختلفی درباره فضایل دخت پیامبر اکرم(ص) حضرت فاطمه زهرا(س) در کتاب‌های گوناگون از جمله کتب برادران اهل سنت نقل شده است...

1- قال رسول اللّه صلى الله علیه وآله: «إذا کانَ یَوْمُ القیامَةِ نادى مُنادٍ: یا أَهْلَ الجَمْعِ غُضُّوا أَبْصارَکُمْ حَتى تَمُرَّ فاطِمَة». روز قیامت یک صدائی بلند می‌شود که إی مردم غضّ بصر کنید که فاطمه (س) می‌خواهد عبور کند. [۸۷]

2- قال رسول اللّه صلى الله علیه وآله: «کُنْتُ إذا اشْتَقْتُ إِلى رائِحَةِ الجنَّةِ شَمَمْتُ رَقَبَةَ فاطِمَة». اگر به بوی بهشت اشتیاق می‌کردم فاطمه را بو می‌کردم. [۸۸]

3- قال رسول اللّه صلى الله علیه وآله: «یا عَلِیّ إِنَّ اللّهَ أَمَرَنِی أَنْ أُزَوِّجَکَ فاطِمَة». یا علی! خدا به من دستور داد تا تو را به ازدواج فاطمه در آورم. [۸۹]

4- قال رسول اللّه صلى الله علیه وآله: «إِنّ اللّهَ زَوَّجَ عَلیّاً مِنْ فاطِمَة». خدا علی و فاطمه را به ازدواج در آورد. [۹۰]

5- قال رسول اللّه صلى الله علیه وآله: «سیّدَةُ نِساءِ أَهْلِ الجَنَّةِ فاطِمَة». سرور زنان بهشت فاطمه است. [۹۱]

6- قال رسول اللّه صلى الله علیه وآله: «أَوَّلُ مَنْ یَدْخُلُ الجَنَّةَ: عَلیٌّ وَفاطِمَة». اولین کسانی که وارد بهشت می‌شوند: علی و فاطمه هستند. [۹۲]

7- قال رسول اللّه صلى الله علیه وآله: «فاطِمَة بَضْعَةٌ مِنّی مَنْ آْذاهَا فَقَدْ آذانِی». فاطمه پاره وجود من است، هر که او را بیازارد مرا آزرده است. [۹۳]

8- قال رسول اللّه صلى الله علیه وآله: «فاطِمَة بَهْجَةُ قَلْبِی وَابْناها ثَمْرَةُ فُؤادِی». فاطمه بهجت و سرور قلب من است و دو پسرش میوه دل من هستند. [۹۴]

9- قال رسول اللّه صلى الله علیه وآله: «فاطِمَة إِنّ اللّهَ غَیْرُ مُعَذِّبِکِ وَلا أَحَدٍ مِنْ وُلْدِکِ». ای فاطمه خدا نه تو را عذاب می‌دهد نه کسی از پسرانت را. [۹۵]

10- قال رسول اللّه صلى الله علیه وآله: «کَمُلَ مِنَ الرِّجال کَثِیرُ وَ لَمْ یَکْمُلْ مِنَ النساءِ إِلاّ أَرْبَع: مَرْیـــم وَ آسِیَة وَ خَدیجـــَة وَ فاطِمـــَة» از مردان خیلی به کمال رسیدند، ولی از زنان فقط 4 نفر: مریم و آسیه و خدیجه و فاطمه. [۹۶]

شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) از دیدگاه شیعه

حضرت امام حسن مجتبی (ع) در یک مجلس مناظره در حضور معاویه[۹۷] خطاب به مغیرة بن شعبه فرمود:

«انت الذی ضربت فاطمة بنت رسول‏اللَّه صلی اللَّه علیه و آله حتی ادمیتها و القت ما فی بطنها...؛ تو مادرم را زده و مصدوم و مجروح ساختی، تا اینکه او بچه ‏اش را سقط کرد...» [۹۸]

ابابصیر از امام صادق(ع) نقل نموده است:

« وَ کانَ سَبَبُ وَفاتِها اَن قُنْفُذَ مَوْلی عُمَرَ لَکَزَها بِنَعْلِ السیْفِ بِاَمْرِهِ فَاَسْقَطَتْ مُحْسِنا وَ مَرِضَتْ مَرَضا شَدیدا وَلَمْ تَدَعْ اَحَدا مِمنْ آذاها یَدْخُلُ عَلَیْها ، سبب فوت فاطمه علیهاالسلام ضرباتی بود که قنفذ، غلام عمر با غلاف شمشیر بر آن حضرت به فرمان عمر زد؛ پس (فرزندش) محسن را از دست داد و به شدت بیمار شد و هیچ یک از آزار دهندگان خویش را راه نداد (که به دیدن او بیایند)[۹۹]

شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) از دیدگاه اهل سنت

برخی از دانشمندان اهل سنت برای حفظ موقعیت خلفا از بازگو کردن این قطعه از تاریخ خودداری نموده ‏اند؛ از جمله ابن ابی الحدید در شرح خود می‏ گوید:«جساراتی را که مربوط به فاطمه زهرا (س) نقل شده، در میان مسلمانان تنها شیعه آن را نقل کرده است.» [۱۰۰]

رویدادهای تلخ، شرایط سخت بیماری و فراق پدر بیش از پیش شرایط جسمی و وضعیت روحی حضرت زهرا (س) را دشوارتر می‌کرد، اما حضرت فاطمه (س)، با وجود تحمل این مصائب، هیچ گله و شکایتی از بیماری خود نداشتند.

حضرت فاطمه (س) سرانجام پس از رحلت پدر بزرگوار (ص)، از حق خلافت همسرش که به تعیین الهی بود به شدت دفاع نمود و در جریان هجوم عمر بن خطاب (به هواداری از خلافت ابوبکر)، به خانه اش به گونه‌ای میان درب و دیوار آسیب دیدند که علاوه بر صدمه‌های سخت، جنین ایشان نیز سقط شد و تازیانه‌های بیشماری بر جان و روح او نشست.

صفدی یکی دیگر از علمای اهل سنت می‏گوید:

«اِن عُمَرَ ضَرَبَ بَطْنَ فاطِمَةَ یَوْمَ الْبَیْعَةِ حَتی اَلْقَتْ اَلْمُحْسِنَ مِنْ بَطْنِها ، به راستی عمر آن چنان فاطمه علیهاالسلام را در روز بیعت زد که محسن را سقط نمود . » [۱۰۱]

مسعودی در قسمتی از کتاب اثبات الوصیة ذکر کرده است:

«فَوَجهُوا اِلی مَنْزلِهِ فَهَجَمُوا عَلَیْهِ وَ اَحْرَقُوا بابَهُ... وَ ضَغَطُوا سَیدَةَ النساءِ بِالْبابِ حَتی اَسْقَطَتْ مُحْسِنا ؛ پس (عمر و همراهان) به خانه علی ‌علیه‌السلام رو کرده و هجوم بردند، خانه آن حضرت را به آتش کشیدند؛ با در به پهلوی سیده زنان عالم زدند؛ چنان که محسن را سقط نمود.» [۱۰۲]

خلاصه ماجرا همان است که در نامه خود عمر به معاویه آمده است. در بخشی از آن چنین می‏نویسد:

«... وقتی درب خانه را آتش زدم (آن گاه داخل خانه شدم) ولی فاطمه درب خانه را حجاب خود قرار داد و مانع از دخول من و اصحابم شد. با تازیانه آن چنان بر بازوی او زدم که مانند دملج (بازوبند) اثر آن بر بازوی او ماند؛ آن گاه صدای ناله او بلند شد؛ چنان که نزدیک بود به حال او رقت کنم و دلم نرم شود؛ ولی به یاد کشته‏‌های بدر و اُحد که به دست علی کشته شده بودند... افتادم، آتش غضبم افروخته ‏تر شد و چنان لگدی بر درب زدم که از صدمه آن جنین او (به نام محسن) سقط شد .

" فَعِنْدَ ذلک صَرَخَتْ فاطِمَةُ صَرْخةً... فَقالَتْ یا اَبَتاهُ یا رَسُولَ الله‏ِ هکَذا کانَ یُفْعَلَ بِحَبیبَتِکَ وَ اِبْنَتِکَ. .. ؛ در این هنگام، فاطمه چنان ناله زد، پس فریاد زد:ای پدر بزرگوار! ای رسول خدا! این چنین با عزیز دلت و دخترت رفتار کردند." سپس فریاد کشید:فضه به فریادم برس که فرزندم را کشتند. سپس به دیوار تکیه داد و من او را به کنار زده، داخل خانه شدم. فاطمه در آن حال می‏خواست مانع (بردن علی) شود، من از روی روسری چنان سیلی به صورت او زدم که گوشواره از گوشش به زمین افتاد...» [۱۰۳]

همه این رویدادهای تلخ و دردناک حضرت زهرا(س) را به بستر بیماری کشاند و به شهادت ایشان در سن 18 سالگی منجر شد و بنابر وصیت خویش شبانه و به صورت پنهانی دفن گردید، به طوری که محل قبر شریف ایشان تا کنون نامعلوم است.

محل دفن حضرت فاطمه زهرا(س)

حضرت فاطمه زهرا(س) به حضرت علی(ع) سفارش کرد که قبرش را پنهان سازد تا دلیل و شاهدی بر ستم‌های روا شده بر او باقی گذارد و مخالفت و مبارزه خویش را با غاصبان و خلافکاران جاوید سازد. آن حضرت نیز وی را شبانه دفن کرد و موضع قبرش را پنهان ساخت.

در مورد محل دفن حضرت فاطمه(س) چهار قول وجود دارد:

1. برخی مزارش را در بقیع می‌دانند؛ از جمله اربلی در کشف الغمه و سیدمرتضی در عیون المعجزات. اهل سنت نیز بر این باورند. آنان مزاری را که در کنار مرقد چهار امام قرار دارد، مدفن فاطمه زهرا(س) می‌دانند. علامه مجلسی[۱۰۴] می‌نویسد: چون علی، فاطمه را به مصلّا آورد و نماز خواند، دست‌ها را به سوی آسمان بلند کرد و گفت پروردگارا! اینک فاطمه دختر پیامبر توست که او را از ظلمات دنیا به سوی نورانیّت آخرت حمل کردم. در این وقت، منادی ندا در داد که بقعه بقیع، محل دفن است و به سوی آن بروید. وقتی امیرالمؤمنین به آنجا رسید، دید قبری ساخته و لحدی پرداخته‌اند. پس پیکر فاطمه را آنجا به خاک سپرد.

ابن جوزی هم می‌نویسد: فاطمه در بقیع مدفون است و این مطلب را شاید از آنجا استفاده کرده‌اند که علی بن ابی‌طالب صورت چهل قبر جدید را در بقیع احداث کرد و چون مخالفان خواستند قبور جدید را مورد تعرّض قرار دهند، آن حضرت عصبانی شد وآنها را تهدید به قتل کرد و با این وصف مشخص می‌شود که یکی از مزار‌ها به فاطمه(س) تعلق دارد. علامه نور الدین سمهودی می‌گوید: ارجح آن است که تربت شریفش در بقیع است. [۱۰۵] ولی گفته‌اند قبری که در بقیع وجود دارد، قبر فاطمه بنت اسد است نه حضرت فاطمه(س).

2. عده‌ای چون ابن سعد، صاحب طبقات، خاطرنشان کرده‌اند که فاطمه در خانه عقیل دفن شده ‌است. [۱۰۶]

3. بعضی گفته‌اند آن بانو در روضه رسول خدا دفن است. مجلسی از محمد بن همام نقل کرده که وی گفت: علی، فاطمه را در روضه پیامبر مدفون ساخت، ولی آثار قبر را از بین برد. باز مجلسی از کنیز زهرا، فضه، نقل کرده است: در روضه پیامبر بر فاطمه نماز خواندند و او همان جا دفن شد.

شیخ طوسی می‌گوید: از جمله شواهدی که می‌توان برای این احتمال اقامه کرد، حدیثی است که از رسول خدا(ص) نقل شده است که فرمود: "بین قبر من و منبرم، روضه‌ای از روضه‌های بهشت وجود دارد". شاهد دیگر اینکه نوشته‌اند: علی در روضه نبی اکرم(ص) بر فاطمه نماز خواند، سپس پیامبر را مخاطب ساخت و فرمود: سلام من بر تو و دخترت باد یا رسول الله که در جوارت دفن است. [۱۰۷]

4. عده‌ای گفته‌اند: فاطمه را در خانه‌اش دفن کردند که قرائن و روایات زیادی این قول را تأیید می‌کند؛ از جمله اینکه حضرت علی پس از دفن بدن فاطمه، از جای برخاست و رو به قبر پیامبر گفت: "درود من و دخترت بر تو باد ای فرستاده الهی که اکنون دخترت در جوار تو فرود آمده است" و می‌دانیم که خانه فاطمه در مجاورت روضه پیامبر قرار داشت. [۱۰۸]

شیخ صدوق[۱۰۹] (م 389) می‌نویسد: برایم ثابت شده که فاطمه را در خانه‌اش به خاک سپبرده‌اند و پس از آنکه مسجد را توسعه دادند، قبر آن بانو در مسجد واقع شد. من سالی که به سفر حج رفتم، در مدینه رو به سوی خانه فاطمه ـ که از استوانه رو به روی باب جبرئیل تا پشت خظیره مرقد نبوی است ـ کردم و در آنجا زیارت فاطمه را به جای آوردم. [۱۱۰] سید محسن امین عاملی نوشته است: آن حضرت در خانه‌اش به خاک سپرده شد و این قول به صواب نزدیک‌تر است.

شیخ طوسی یادآور می‌شود: قبر فاطمه را در خانه پیامبر می‌توانی زیارت کنی و برخی او را در خانه‌اش مدفون می‌دانند. این دو قول از نظر من، به هم نزدیک‌اند و بهتر است حضرت در هر دو مکان زیارت شوند، ولی روایت دفن فاطمه در بقیع از صحت دور است. [۱۱۱]

تاریخ شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)

در مورد تاریخ شهادت جانگداز حضرت فاطمه زهرا (س) به حسب روایات بیش از ده تا پانزده قول بوده ولی آنچه شهرت دارد، سه قول اصلی است:

1- روایت «40» روز که دهه اول گرفته می‌شود، بعد از شهادت رسول الله صلی الله علیه وآله که مصادف با 8 تا 10 ربیع الثانی است.

2- روایت «75» روز که دهه دوم گرفته می‌شود، مصادف با 13 تا 15 جمادی الاولی است.

3- روایت سوم «95» روز که دهه سوم گرفته می‌شود، مصادف با 1 تا 3 جمادی الآخر است که بیشتر مورد تاکید است.

محققان تاریخ اسلام روایت سوم یعنی 95 روز را بیشتر مورد توجه و دارای سندیت تاریخی می‌دانند. البته مراجع تقلید و اهل معرفت به مومنان توصیه می‌کنند که هر سه قول را به برپایی عزاداری همت گمارند.

در هر صورت روایت دوم شهادت حضرت زهرا(س) برابر 13 جمادی الاول که است و روایت سوم برابر سوم جمادی الثانی خواهد بود. [۱۱۲]

پانویس

  1. ر.ک:مقاله امام علی
  2. ر.ک:مقاله امام حسین
  3. ر.ک:مقاله عمر
  4. ر.ک:مقاله ابوبکر
  5. شهیدی، زندگانی فاطمه زهرا، ص ۳۳
  6. معانی الأخبار، النص، ص: ۳۹۶
  7. مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص۱۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب، ج۳، ص۱۳۲؛ قمی، بیت الاحزان، ص۱۲
  8. کنز العمال ج۶ ص۲۱۹ ؛ الصواعق المحرقة ۹۶
  9. ترجمه مسند فاطمه زهرا سلام الله علیها،ص ۲۵
  10. محلاتی، زندگانی حضرت فاطمه ودختران آن حضرت، صص ۸-۷
  11. آیتی، چکیده تاریخ پیامبر اسلام، ص۳۵
  12. کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۵۳۰
  13. احمد بن ابی یعقوب(ابن واضح یعقوبی)، تاریخ یعقوبی، ترجمه: محمدابراهیم آیتی، ج۱، ص۵۱۲
  14. ر.ک:مقاله شیخ طوسی
  15. آیتی، چکیده تاریخ پیامبر اسلام، صص۳۶-۳۵. (به نقل از مصباح المتهجد، ص۵۶۱)
  16. خمینی، صحیفه امام، ج۱۴، ص۳۱۶
  17. مصوبه دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی
  18. شهیدی، زندگانی فاطمه زهرا، ص۳۵
  19. شهیدی، زندگانی فاطمه زهرا، صص۳۹-۳۶
  20. شهیدی، زندگانی فاطمه زهرا، صص ۴۵-۳۹
  21. شهیدی، زندگانی فاطمه زهرا، ص۴۲
  22. انساب الاشراف، ص۴۱۴و۲۶۹؛ به نقل شهیدی، زندگانی فاطمه زهرا، ص۴۲
  23. ابن هشام، ج۴، ص۲۹؛ به نقل شهیدی، زندگانی فاطمه زهرا، ص۴۲
  24. یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۳۱؛ به نقل شهیدی، زندگانی فاطمه زهرا، ص۴۳
  25. شهیدی، زندگانی فاطمه زهرا، ص۴۳
  26. ر.ک:مقاله زبیر
  27. الطوسی، الامالی، تحقیق و تصحیح: بهراد الجعفری، علی اکبر الغفاری، تهران: دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۸۰ش، صص ۶۹۴-۶۹۵
  28. ابن هشام، ج۴، ص۳۰؛ به نقل شهیدی، زندگانی فاطمه زهرا، ص۴۳-۴۲
  29. ابن سعد، طبقات، ح۸، ص۱۱
  30. نسایی، سنن نسایی، ح۶، ص۶۲
  31. شفیعی شاهرودی، سلسله موضوعات الغدیر علامه امینی، ج۸(صدّیقه طاهره، فاطمه زهرا)، ص۶۰
  32. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۳۱۰
  33. قزوینی، فاطمة الزهراء از ولادت تا شهادت، ص۱۹۱
  34. آیتی، چکیده تاریخ پیامبر اسلام، ص۳۵
  35. امالی، ج ۱، ص ۳۹؛ به نقل شهیدی، زندگانی فاطمه زهرا، صص ۵۸-۵۹
  36. سوره آل عمران، آیه ۶۱
  37. شیخ مفید، الإرشاد، ج‏۱، ص۱۶۶ تا ۱۶۹. برای مشاهده اسناد روایت در منابع شیعه و سنی رک: تفسیر آیه «مباهله» از دیدگاه اهل بیت(ع) و اهل سنت، ایلقار اسماعیل زاده، طلوع، شماره ۱۰ و ۱۱ در دسترس در سایت حوزه
  38. المیزان فى تفسیر القرآن، ج‌۳، ص۲۳۷
  39. ر.ک:مقاله عایشه
  40. سوره احزاب/آیه۳۳
  41. زمخشری، تفسیر الکشاف، ج۱، صص ۳۶۹-۳۷۰
  42. المیزان، ج‌ ۱۶، ص‌ ۳۱۲
  43. کلینی، مـحمد بـن یعقوب، الاصول من الکافی، ج ۱، ص ۲۸۶ ـ ۲۸۷‌؛ شیخ صدوق، الخصال‌، ص ۴۰۳، حدیث‌ ۱۱۳‌، و ص ۵۸۰، حدیث ۱؛ شیخ‌ طوسی‌، الامالی‌، ص ۳۶۸‌ و ۷۸۳‌؛ طبرسی, فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۷ ص۵۵۹ و ج۸ ص ۳۵۷
  44. جامع البـیان عـن تـأویل آی القرآن، ج ۱۲، جزء ۲۲، ص ۶؛ رازی، ابن ابی حاتم، تفسیر القـرآن العـظیم، ج ۹، ص ۳۱۳۱، حـدیث ۱۷۶۷۳؛ ابـن کثـیر، تـفسیر القرآن العظیم‌، ج ۳، ص ۴۹۴؛ نیشابوری، علی بن احمد، اسباب النزول، ص ۲۹۵؛ سیوطی، جلال‌الدین، الدرالمنثور فی التفسیر المأثور،‌ج ۶، ص ۶۰۴؛ نیشابوری، ابو عبدالله حاکم، المستدرک علی الصحیحین، ج ۲، ص ۴۱۶
  45. ابن حنبل، فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب(ع)، ۱۴۳۳ق، ص۲۹۵
  46. ر.ک:مقاله مسجد
  47. انوار درخشان در تفسیر قرآن، محمد حسینى همدانى، ج‏۱۸، ص۳۰۸
  48. انوار درخشان در تفسیر قرآن، محمد حسینى همدانى، ج‏۱۸، ص۳۰۹- اطیب البیان فى تفسیر القرآن، ج‏۱۴، ص ۲۴۴ - المیزان فی تفسیر القرآن، ج‏۲۰، ص ۳۷۰ - مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‏۱۰، ص: ۸۳۶
  49. الکشاف، ج ۴، ص ۶۷۰؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۶۱۱ ـ ۶۱۴؛ روح المعانى، مج ۱۶، ج ۲۹، ص ۲۶۹ ـ ۲۷۰
  50. ر.ک:مقاله عصمت
  51. کتاب فاطمه زهرا سلام الله علیها نوشته علامه عبدالحسین امینی می‌باشد.
  52. سوره احزاب ،آیه 33
  53. اعیان الشیعه 1 ، ص 308
  54. طه ،132
  55. شواهد التنزیل لقواعد التفضیل 1 ، ص 497 خ 526
  56. ابن عساکر ، تاریخ دمشق ، ترجمه الامام علی (ع ) ص 89 خ 315
  57. المعجم الکبیر24 ، ص 282 ،281 خ 713
  58. مستدرک الصحیحین 3 ، ص 158 ، سنن ترمذی خ 3206 ، مسنداحمد 3 ص 259
  59. سیراعلام النبلا 2 ص 122
  60. طبقات الکبری ، ابن سعد ، ترجمه الحسین ، موسسه آل البیت ،ص 139 و 140
  61. مستدرک الصحیحین 3 ، ص 150
  62. ر.ک:مقاله خلیفه
  63. ابن سعد ، طبقات الکبری 8 ص 19 و 20
  64. تاریخ بغداد 5 ، ص 7
  65. اعیان الشیعه 1 ، ص 307
  66. اعیان الشیعه 1 ، ص 307
  67. مستدرک الصحیحین 3 ،ص 154
  68. سوره نور آیه 36
  69. شواهدالتنزیل لقواعد التفضیل ج 1 ص 532 ج 566
  70. شواهدالتنزیل لقواعد التفضیل ج 1 ص 533 خ 567 و نیز ص 534 خ 568
  71. الریاض النضره 2 ص 208
  72. مستدرک 3 ص 151
  73. مستدرک 3 ص153
  74. تاریخ بغداد 5 ص 86
  75. صواعق المحرقه ، ص 96
  76. تاریخ بغداد 3 ص 392
  77. صحیح بخاری 5 ، ص 92 و 105 المصنف فی الاحادیث و الاثار ، عبسی کوفی ج 7 ص 512
  78. مسنداحمد 2 ص 242 مستدرک حاکم 3 ص 149 ، ترمذی خ 3870 ، المصنف فی الاحادیث 7 ص 512
  79. طبقات 8 ، ص 248 ـ 247 ، صحیح بخاری 5 ، ص 55 ـ 54 مستدرک 3 ص 156
  80. طبقات 8 ، ص 248
  81. مسنداحمد 3 ، ص 473 خ 11224
  82. المصنف 8 ص 527
  83. بخاری 5 ص 92
  84. مستدرک 3 ، ص 151
  85. ر.ک:مقاله مسیحیت
  86. حضرت فاطمه (س) در کلام اهل سنت - بیتوته https://www.beytoote.com › religious
  87. کنز العمّال ج 13 ص 91 و 93/ منتخب کنز العمّال بهامش المسند ج 5 ص 96/ الصواعق المحرقة ص 190/ أسد الغابة ج 5 ص 523/ تذکرة الخواص ص 279/ ذخائر العقبى ص 48/ مناقب الإمام علی لابن المغازلی ص 356/ نور الأبصار ص 51 و 52/ ینابیع المودّة ج 2 باب 56 ص 136
  88. منتخب کنز العمّال ج 5 ص 97/ نور الأبصار ص 51/ مناقب الإمام علی لابن المغازلی ص 360
  89. الصواعق المحرقة باب 11 ص 142/ ذخائر العقبى ص 30 و 31/ تذکرة الخواص ص 276/ مناقب الإمام علی من الریاض النضرة ص141/ نور الأبصار ص53
  90. الصواعق المحرقة ص 173
  91. کنز العمّال ج13 ص94/ صحیح البخاری، کتاب الفضائل، باب مناقب فاطمة/ البدایة والنهایة ج 2 ص61
  92. نور الأبصار ص 52/ شبیه به آن در کنز العمّال ج 13 ص 95
  93. السنن الکبرى ج 10 باب من قال: لا تجوز شهادة الوالد لولده ص 201/ کنز العمّال ج 13 ص 96/نور الأبصار ص52/ ینابیع المودّة ج 2 ص 322
  94. ینابیع الموّدة ج 1 باب 15 ص 243
  95. کنز العمّال ج13 ص96/ منتخب کنز العمّال بهامش مسند أحمد ج5 ص97/ إسعاف الراغبین بهامش نور الأبصار ص118
  96. نور الأبصار ص 51
  97. ر.ک:مقاله معاویه
  98. احتجاج طبرسی، ج. 1، ص. 414- بحارالانوار، ج. 43، ص‏ 197، ح. 28
  99. بحار الانوار، ج43، ص170
  100. شرح نهج البلاغه، ج2، ص60
  101. لوافی بالوفیات، صفدی، ج5، ص347؛ سفینة البحار، شیخ عباس قمی، ج2، ص292
  102. اثبات الوصیة، (چاپ بیروت) ص153 و در برخی چاپها ص 23 ـ 24
  103. بحار الانوار، ج30، ص293؛ ریاحین الشریعة، ج1، ص267
  104. ر.ک:مقاله علامه مجلسی
  105. اخبار مدینه (خلاصة الوفاء باخبار دار المصطفی) ص291
  106. طبقات، ابن سعد، ج 8، ص 20؛ اخبار مدینه، ص 290
  107. بحارالانوار، ج 43، ص185
  108. نهج البلاغه، ترجمه فیض الاسلام، ص652، خطبه195
  109. ر.ک:مقاله شیخ صدوق
  110. من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق، ج2، ص469 و 906
  111. بحارالانوار، ج 97، ص 196 ـ 197؛ فاطمه زهرا، علامه سید محمد حسین فضل الله، ص96
  112. علت اصلی و چگونگی شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) - نمناک https://namnak.com › شهادت-حضرت-...