جواهر القرآن (کتاب)

از ویکی‌وحدت، دانشنامۀ مجازی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کتاب جواهر القرآن ودرره
کتاب جواهر القرآن ودرره
نام نویسنده ابو حامد غزالى‌
موضوع علوم قرآنی
زبان کتاب عربى‌
ناشر دار الکتب العلمیة
سال نشر 1409 ق‌
تعداد جلد تک جلدی
تعداد صفحات 176 صفحه
مکان چاپ بیروت - لبنان

جواهر القرآن و درره نوشتهٔ ابو حامد محمد بن محمد غزالی (۴۵۰- ۵۰۵ ق) و به زبان عربی است.

معرفی اجمالی

کتاب دارای یک مقدمه و دو بخش اساسی است: ۱- بخش مقدمات ۲- بخش مقاصد که بخش مقدمات خود مشتمل بر ۱۹ فصل و بخش مقاصد دارای دو نمط جواهر و نمط درر و یک فصل می‌باشد.

در نمط جواهر آیات مرتبط با موضوع شناخت و در نمط درر آیات مرتبط با عمل از سوره‌های مختلف قرآنی جمع آوری شده است. در پایان کتاب هم فهرست مطالب آن آمده است.

غزالی در این کتاب درصدد برآمده است که مخاطب قرآن را با عمق معانی قرآن آشنا سازد تا از این راه گوهرهای گرانبها نصیبش شود. وی هدف قرآن را دعوت بندگان به عبادت آفریدگار یکتا شایسته ستایش دانسته و سوره‌ها و آیات قرآنی را به ۶ نوع تقسیم می‌کند: برخی از این آیات به معرفی خداوند پرداخته، دسته‌ای صراط مستقیم را به پویندگان می‌نمایاند و گروهی هم به بیان حالات اجابت کنندگان دعوت و نیز نافرمانان پرداخته و دسته‌ای به شرح حالات منکرین و پرده برداشتن از رسوایی‌های ایشان در مبارزه با حق پرداخته و دسته آخر به چگونگی آبادان ساختن منزلگاهای سلوک و چگونگی برگرفتن زاد و توشه برای پیمودن این مسیر می‌پردازد.

اقسام شش گانه

این اقسام شش گانه؛ با فروعاتی که دارند منبع و سرچشمه علوم دینی که به علوم صدف و علوم گوهر منقسم می‌شوند، می‌باشد. در این جا نویسنده به دانش‌هایی که به منزله صدف هستند نظیر علم لغت عرب، علم نحو، علم قرائات و... و مراتب و درجات آنها اشاره می‌کند و سپس علوم لباب و گوهرها را به دو طبقه سفلی و علیا که هرکدام دارای اقسامی است تقسیم می‌کند. غزالی دیگر علوم مانند طب و نجوم و هیئت و... را نیز منبعث از قرآن می‌داند. نویسنده به بیان علت تعبیر قرآن از معانی عالم ملکوت با مثال‌های عالم ملک و شهادت پرداخته و راهی که بدان وسیله می‌توان به ارتباط بین دو عالم مذکور آگاه شد را معرفی می‌کند.

بیان فائده وجود رموز و اشارات در قرآن، چگونگی برتری برخی از آیات بر برخی دیگر، اسرار «فاتحة الکتاب»، علت برابری سوره اخلاص با ثلث قرآن، بیان حال عارفان، معرفی جواهر قرآن و تقسیم لباب قرآن به نمط جواهر و نمط درر- که مراد از اولی تنها در یافتن انوار شناخت از آیات مربوطه و مراد از دومی استقامت ورزیدن در طریق سلوک با بهره گرفتن از آیات مرتبط است، بنابراین آیات دسته اول مربوط به علم و شناخت و آیات دسته دوم مرتبط با عمل است- مطالبی است که در این کتاب بدانها پرداخته شده است.

منبع

مقدمه و فهرست کتاب جواهر القرآن و درره.