التبر المسبوک فی نصیحة الملوک (کتاب)

از ویکی‌وحدت، دانشنامۀ مجازی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کتاب التبر المسلوک فی نصیحة الملوک
کتاب التبر المسلوک فی نصیحة الملوک
نام نویسنده ابوحامد غزالى‌
موضوع سلطنت ـ پادشاهی
زبان کتاب عربی
ناشر المکتبة العصریة
سال نشر 1429 ‌‎ق / 2008 م
تعداد جلد تک جلدی
مکان چاپ بیروت‌ - لبنان

التبر المسبوک فی نصیحة الملوک یا نصحه الملوک اثری دیگر از محمد بن محمد غزالی شافعی مذهب است که آن را به فارسی برای سلطان محمد فرزند ملکشاه سلجوقی نوشت و یکی از شاگردانش آن را به عربی برگرداند.

معرفی اجمالی

این کتاب در دو بخش نوشته شده است:

  • بخش اول در اصل ایمان است که شامل ده اصل درباره خالق و ده اصل درباره عدل و انصاف است.
  • بخش دوم، دارای دو قسمت است که قسمت اول در معرفت دنیا، و قسمت دوم در معرفت نفس که شامل پنج حکایت است.

در ادامه، هفت باب مشتمل بر بیان عدل و سیاست، بیان ملوک و سیره آنها، در سیاست وزراء و سیره ایشان، در بیان کاتبان و آدابشان، در حلم حکماء، در شرف عقل و عقلاء، در بیان زنان است[۱].

غزالی در آغاز کتاب بر آن است تا اموری چون اقرار به نعمت‌های الهی و ادای حق آن، تعریف ایمان، یادآوری مخلوق بودن سلطان و خلق جهان از سوی خداوند و... را در ذهن خواننده تثبیت کند. آن گاه او از عدالت و انصاف - که آن را در ده اصل تقسیم کرده- شورا و لزوم پذیرش سخنان شورا و درخواست نتایج آن، مسؤولیت حاکم در برابر مردم، طفره نرفتن از امور مردم به دلیل ناآشنا بودن با رفتار آنها، نپرداختن به امور شهوانی، و تلاش برای تامین رضایت مردم از راه‌های شرعی و نه غیر از آن، لزوم ایمان به جهان پس از مرگ و نقش چنین باوری در بهبود رفتار حاکم و گرایش او به عدالت، انصاف و بهبود وضعیت رعیت سخن می‌گوید و آن را با گفتاری از وزرا، کاتبان و ناظران دادرسی و نحوه برخورد و اداره آنها به پایان می‌برد.
بخش زیادی از کتاب به درگذشت بزرگان و مشاهیر مصر و شام و برخی بلاد مجاور آنان اختصاص یافته است، اما در برخی دیگر از منابع در پایان حوادث هر سال صرفا به وفیات افراد معدود آن هم به اختصار اشاره شده است. نویسنده حوادث پنج سال را از منابع پیش از خود گرفته است و خود بر این مطلب تصریح کرده و منابع خود را در موارد متعدد ذکر کرده است. بخش درگذشت منابع عصر ممالیک اوضاع و احوال علمی و اجتماعی و دینی آن عصر را تا حدودی روشن ساخته و اندازه توجه به رشته‌های مختلف علمی و میزان ارزش و اعتبار علمای هر رشته را مشخص کرده است.

نقش کتاب در آثار فارسی

در میان آثار فارسی غزالی، پس از کیمیای سعادت، نصیحة الملوک بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کتاب اوست، که به شکل پند و اندرز برای سلاطین، وزرا و امرا نوشته شده است.

منبع

  • فهرست کتاب التبر المسبوک فی نصیحة الملوک.

پانویس

  1. مروری بر منابع تاریخی دوره ممالیک، غفرانی، علی، مقالات و بررسی‌ها، زمستان ۱۳۷۸، شماره ۶۶، ص۲۵۲- ۲۵۷.